Bestaat er een verplicht AI-certificaat?

Nee, een verplicht AI-certificaat bestaat niet. Artikel 4 van de AI-verordening vraagt dat bedrijven die AI gebruiken maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun mensen te ondersteunen, maar het noemt geen certificaat en geen vast aantal uren. De Europese Commissie zegt het in haar vragen en antwoorden zonder omwegen: een certificaat is niet nodig, en een eigen registratie van trainingen en andere maatregelen volstaat. Sinds de wijziging van juli 2026 staat er bovendien in het artikel zelf dat je geen bepaald niveau hoeft te garanderen. Krijg je een mail waarin staat dat je medewerkers voor een bepaalde datum gecertificeerd moeten zijn, dan klopt dat dus niet. Hieronder lees je wat wel telt en hoe je een cursus kiest die je echt iets oplevert. Dit is uitleg, geen juridisch advies.

Wat de Commissie en de AP zeggen

De Europese Commissie houdt een lijst met vragen en antwoorden over artikel 4 bij, en paste die na de wijziging van juli 2026 aan. Op de vraag of organisaties specifieke certificaten nodig hebben, is het antwoord dat dat niet zo is en dat een intern overzicht van trainingen en andere initiatieven genoeg is. Een paar andere antwoorden uit dezelfde lijst zijn ook nuttig om te kennen. Een verplichte training of een vaste vorm is er niet, omdat wat passend is afhangt van je organisatie, en je hoeft de kennis van medewerkers niet te meten. Ook een speciale AI-functionaris, zoals sommige bedrijven voor de AVG een functionaris gegevensbescherming hebben, is niet nodig.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schreef in haar tweede handreiking, van oktober 2025, hetzelfde: er is geen verplichting om het niveau per persoon te meten of certificeringen voor AI-geletterdheid te halen. Wel raadt de AP aan om je aanpak en de voortgang intern bij te houden, omdat een aantoonbaar gebrek aan AI-geletterdheid een rol kan spelen als er iets misgaat.

Wat er in het artikel staat en hoe het in 2026 veranderde, lees je in Artikel 4 van de AI-verordening, na de wijziging van 2026.

Wat wel telt

Wat telt, is dat je iets doet wat past bij jullie gebruik van AI, en dat je kunt laten zien wat. De Commissie noemt een paar vragen waar je in elk geval over nadenkt. Begrijpen je mensen in grote lijnen wat AI is, en welke AI jullie gebruiken? Maken jullie zelf AI, of gebruiken jullie AI van een ander? Welke risico’s horen bij jullie toepassingen, en weten de mensen die ermee werken hoe ze die kleiner maken? En sluit wat je doet aan bij wat iemand al weet en bij het werk waarvoor hij AI gebruikt?

Eén opmerking van de Commissie is de moeite waard om te onthouden: alleen de gebruiksaanwijzing van een systeem laten lezen, schiet in veel gevallen waarschijnlijk tekort. Uitleg en oefening die passen bij iemands werk, werken beter.

Wat je vastlegt, kan eenvoudig blijven. Een logboek met per regel de datum, wie erbij was, wat er behandeld is en hoe lang het duurde. Daarnaast je overzicht van welke AI jullie gebruiken, en de afspraken die je hebt gemaakt. Een uitleg in het teamoverleg telt net zo goed als een cursus, zolang je hem opschrijft. Hoe je dat dossier opbouwt, staat in AI-geletterdheid: wat moet je als ondernemer echt doen?

Een voorbeeld: de mail van een opleider

Pieter heeft een keramiekwinkel met een atelier en twee medewerkers. Het is een verzonnen voorbeeld. Hij krijgt een mail van een opleider: alle medewerkers moeten voor het eind van het jaar een AI-certificaat halen, anders riskeert hij een boete van miljoenen. Pieter schrikt, want zijn medewerkers gebruiken een chatbot voor de productteksten in zijn webwinkel.

Hij zoekt het na en ziet drie dingen. Er staat geen certificaat in de wet. De boetes van miljoenen staan in de verordening bij andere overtredingen, zoals verboden AI-toepassingen; artikel 4 staat daar niet bij. En in het Nederlandse wetsvoorstel voor het toezicht is voor dit artikel geen boete voorzien, maar een last onder dwangsom: een opdracht om iets binnen een termijn te regelen, met een geldbedrag als dat niet gebeurt. Dat voorstel is nog geen wet.

In plaats van de cursus uit de mail organiseert Pieter één middag met zijn medewerkers. Ze nemen hun eigen productteksten door, zoeken samen naar fouten die een chatbot erin zette, en spreken af welke gegevens van klanten nooit in de chatbot gaan. Hoe je zulke afspraken op papier zet, staat in AI-afspraken op het werk, op één pagina. Eén medewerker die veel met AI doet, volgt daarnaast een cursus die over haar eigen werk gaat. Pieter schrijft het allemaal op, met de datum erbij.

Waaraan je een goede cursus herkent

Een cursus kan zeker nuttig zijn. Het gaat erom dat je er iets aan hebt in je werk. Deze punten helpen bij het kiezen:

• Hij gaat over de AI die jullie echt gebruiken, en over het werk waarvoor jullie het gebruiken, niet alleen over AI in het algemeen.
• Je oefent met je eigen teksten, vragen en situaties, niet alleen met dia’s of een filmpje.
• Hij behandelt de risico’s die in een klein bedrijf spelen: verzonnen feiten, persoonsgegevens, auteursrecht en beslissingen over mensen.
• Hij is eerlijk over de wet en belooft niet dat je met zijn certificaat “aan de AI Act voldoet”.
• Je krijgt iets mee voor je eigen registratie: wat er behandeld is, wanneer en hoe lang.
• Hij wordt bijgehouden. De wet veranderde in 2026 al, en de programma’s zelf veranderen nog sneller.

De Commissie verzamelt in een openbare lijst met praktijkvoorbeelden hoe organisaties AI-geletterdheid aanpakken. Daar kun je ideeën opdoen. Let wel op wat de Commissie er zelf bij zegt: een voorbeeld uit die lijst overnemen, betekent niet automatisch dat je aan artikel 4 voldoet. Het blijft maatwerk.

Signalen dat een aanbod niet klopt

Wees voorzichtig met een aanbod dat haast maakt met een datum die nergens in de wet staat, of dat dreigt met boetes zonder te zeggen bij welke overtreding die horen. Het woord verplicht naast het woord certificaat is altijd een reden om verder te lezen. Een “erkend” certificaat zonder dat erbij staat wie het erkent, zegt weinig. De wet kent bovendien geen erkenning van certificaten voor artikel 4, omdat hij er geen vraagt.

Eerlijk is eerlijk: in mijn eigen online programma krijg je ook een certificaat als je een leerlijn afrondt. Dat laat zien wat je hebt gedaan en past in je dossier. Een wettelijke eis is het niet, en dat geldt voor elk certificaat.

Heb je zo’n mail gekregen, leg hem dan naast de vragen en antwoorden van de Europese Commissie en de tweede handreiking van de AP. Begin daarna met wat echt telt: schrijf op wie in je bedrijf welke AI gebruikt en plan een uur uitleg met voorbeelden uit jullie eigen werk. Zet in een logboek wat je hebt gedaan. Dat is meer waard dan een papiertje.