Artikel 4 van de AI-verordening, na de wijziging van 2026

Op 27 juli 2026 trad Verordening (EU) 2026/1744 in werking, de digitale omnibus inzake AI. Daarmee kreeg artikel 4 van de AI-verordening, het artikel over AI-geletterdheid, een nieuwe tekst. Het korte antwoord op wat er veranderde: de plicht bleef, maar de lat ligt anders. Eerst moest je als bedrijf zoveel als mogelijk zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. Nu neem je maatregelen om de ontwikkeling ervan te ondersteunen, en staat er met zoveel woorden bij dat je geen bepaald niveau hoeft te garanderen. Hieronder staan de oude en de nieuwe tekst naast elkaar, met wat het voor een klein bedrijf betekent. Dit is uitleg, geen juridisch advies.

De oorspronkelijke tekst

De AI-verordening, officieel Verordening (EU) 2024/1689, is een Europese wet die in stappen ingaat. Artikel 4 hoorde bij de eerste regels die van kracht werden, op 2 februari 2025. Zo luidde het tot juli 2026:

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om, zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt.

Twee woorden uit die zin vragen uitleg. Een aanbieder is wie AI maakt of op de markt brengt. Een gebruiksverantwoordelijke is iedereen die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, behalve voor iets puur persoonlijks. Een fotograaf die zijn offertes door een chatbot laat herschrijven, valt in die tweede groep. AI-geletterdheid zelf staat elders in de wet omschreven: de vaardigheden, kennis en het begrip om AI weloverwogen in te zetten en je bewust te zijn van de kansen, de risico’s en de mogelijke schade.

Door de woorden “zoveel als mogelijk” was het al een inspanningsverplichting, schrijft de Nederlandse regering in de toelichting bij haar wetsvoorstel: je moest je best doen, niet een resultaat garanderen. Toch bleef bij veel ondernemers vooral “een toereikend niveau” hangen. Dat riep de vraag op hoe je zou moeten bewijzen dat je mensen genoeg weten, en aanbieders van toetsen en certificaten speelden daar graag op in.

De nieuwe tekst sinds 27 juli 2026

De Europese Commissie stelde de digitale omnibus voor op 19 november 2025, als onderdeel van een bredere vereenvoudiging van Europese digitale regels. Voor artikel 4 wilde de Commissie de plicht verleggen naar de lidstaten en de Commissie zelf, die AI-geletterdheid zouden bevorderen. Zo is het niet geworden. Het Europees Parlement en de Raad hielden de plicht bij de bedrijven. De verordening werd op 8 juli 2026 vastgesteld, op 24 juli gepubliceerd en trad drie dagen later in werking. Het eerste lid luidt nu:

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt. Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.

Er kwamen twee leden bij. In het tweede staat dat de Commissie en de lidstaten aanbieders en gebruikers helpen deze plicht na te komen, vooral kleine en middelgrote bedrijven, en dat de Commissie praktische voorbeelden publiceert van hoe dat kan. Het derde lid vraagt de Europese AI-raad, waarin de lidstaten samenwerken, om aanbevelingen met gemeenschappelijke doelen op te stellen.

Wat er veranderde, en wat bleef

Wat veranderde, is het doel van de plicht. Je zorgt niet meer voor een niveau, je ondersteunt een ontwikkeling. Dat sluit beter aan bij hoe het in de praktijk gaat: mensen leren met AI werken door uitleg, oefening en afspraken, en de techniek verandert intussen gewoon door.

Wat bleef, is minstens zo belangrijk. De plicht geldt nog steeds voor iedereen die AI maakt of gebruikt, ook als dat alleen een chatbot is, en gaat over je personeel en over anderen die namens jou met AI werken, zoals een freelancer. Ook de punten waarmee je rekening houdt, zijn gelijk gebleven: wat je mensen al weten, waarvoor jullie AI gebruiken en wie de gevolgen merkt. Voor bedrijven die AI met een hoog risico inzetten, zoals een systeem dat sollicitanten selecteert, blijft daarnaast de aparte eis bestaan dat het menselijk toezicht ligt bij mensen met de nodige bekwaamheid en opleiding. De Commissie wijst daar zelf op.

De Europese Commissie werkte haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid na de wijziging bij. Er staat nog steeds dat een certificaat niet nodig is en dat een eigen registratie van trainingen en andere maatregelen volstaat. Daarover gaat Bestaat er een verplicht AI-certificaat?

Een voorbeeld: een yogastudio met drie docenten

Neem Sanne, die een yogastudio heeft met drie docenten. Het is een verzonnen voorbeeld. Haar docenten schrijven lesbeschrijvingen en de nieuwsbrief met een chatbot, en één van hen vroeg er weleens advies over een blessure van een deelnemer. Onder de oude tekst vroeg Sanne zich af hoe ze ooit zou moeten aantonen dat haar docenten op een toereikend niveau zitten. Onder de nieuwe tekst hoeft dat niet. Wat ze wel doet: één avond uitleg met voorbeelden uit hun eigen werk, de afspraak dat gezondheidsvragen van deelnemers nooit in een chatbot gaan en dat niemand een chatbot om advies over een blessure vraagt, en een kort logboek met wie wanneer wat heeft gedaan. Dat zijn maatregelen die passen bij haar studio, en ze kan laten zien dat ze ze heeft genomen. Hoe je zulke afspraken opschrijft, staat in AI-afspraken op het werk, op één pagina.

Toezicht en handhaving in Nederland

Het toezicht op artikel 4 ligt niet bij het Europese AI-bureau, maar bij nationale toezichthouders, die er volgens de Commissie vanaf augustus 2026 op toezien. Welke sancties er gelden, bepaalt elk land zelf. De hoge boetes die in de verordening staan, horen bij andere overtredingen, zoals verboden toepassingen. Artikel 4 staat niet in die lijst.

Voor Nederland ligt er een wetsvoorstel, de Uitvoeringswet AI-verordening, dat van 20 april tot 1 juni 2026 openstond voor reacties via internetconsultatie. Volgens dat voorstel houdt de AP toezicht op artikel 4, en voor financiële instellingen de AFM en De Nederlandsche Bank. Een boete voor dit artikel is in het voorstel niet voorzien, omdat de norm zo open is. In plaats daarvan noemt het voorstel herstelsancties, vooral de last onder dwangsom: stelt de toezichthouder vast dat het tekortschiet, dan kan hij precies zeggen wat er moet gebeuren en een termijn geven, met een geldbedrag dat je moet betalen als je het niet op tijd regelt. Op het moment van schrijven is het een voorstel en geen wet, dus het kan nog veranderen.

De Commissie schrijft ook dat een sanctie altijd evenredig moet zijn, en dat die waarschijnlijker wordt als er een incident is gebeurd doordat mensen onvoldoende waren getraind of begeleid. Dat is de reden om bij te houden wat je doet, ook als niemand erom vraagt.

Lees de teksten zelf na als je het precies wilt weten: de AI-verordening en de wijziging van 2026 staan op EUR-Lex, de uitleg van de Commissie staat in haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid, en het Nederlandse voorstel met de toelichting vind je bij de internetconsultatie. Wil je weten hoe je in je eigen bedrijf begint, dan staan de vier stappen van de AP uitgewerkt in AI-geletterdheid: wat moet je als ondernemer echt doen?